0

Τον Οκτώβριο του 1931 η καρδιά τω Κυπρίων ήταν μπαρουταποθήκη αγανάκτησης. Η άγρια οικονομική αφαίμαξη των Άγγλων, η πολιτική τρομοκρατία, η εκμετάλλευση, είχαν υπερβεί τα όρια της δουλικής ανοχής και η βούληση της ολόπλευρης αντίστασης ήταν το κοινό αίσθημα που θα εκδηλωνόταν από στιγμή σε στιγμή. Σ’ολόκληρο το νησί κυριαρχούσε η αμφισβήτηση που ο Μπρέχτ θα τη χαρακτήριζε ευλογημένη. « Η αμφισβήτηση των μικρών κι αδύνατων που ξαφνικά σηκώνουν κεφάλι περιφρονώντας τη σκληρή δύναμη της τυραννίας». Κι η απόφαση του Λαού που υψώνει τη γροθιά του ατσάλινη για να συντρίψει το πρόσωπο της ανάλγητης δεσποτείας ήταν επαναστατική βούληση που κυριαρχούσε με θυμό στην αναδυόμενη ζωή του δούλου.Την αντίσταση του κόσμου υπεδαύλισαν οι συνεχείς προκλήσεις των διοικητών της αγγλοκρατίας ιδίως από την αρμοστεία του Μάλκομ Στήβενσον που επεχείρησε αφελληνισμό του κόσμου με την αρθρογραφική σκευωρία των «Τάϊμς» και του Ρόνανλτ Στόρς που διαδέχτηκε τον προκλητικό προκάτοχό του. Ήταν οι δυο πρωτομάστορες της αποικιοκρατίας που με συμπαράσταση τους «Τάϊμς» μετατράπηκαν στους φορείς των σκοτεινών δολιοφθορέων της ιστορίας χιλιετιών. Ο κυβερνήτης εξόργιζε τον Λαό με την επιμονή επιβολής της αρνητικής πολιτικής Πάσφηλντ (ΥΠΕΞ) στον εθνικό πόθο για ένωση με την Ελλάδα. Οι δυσβάστακτες φορολογίες, οι φόροι υποτελείας, το δοτό σύνταγμα, οι τεχνιτές πλειοψηφίες (9 Άγγλοι συν 3 Τούρκοι και διπλή ψήφος του προέδρου), εξουδετέρωναν τη θέληση των 12 Ελλήνων δουλευτών στο Νομοθετικό Συμβούλιο. Παράλληλα η προσπάθεια εκτροχιασμού της παιδείας από την ελληνική της πορεία, η απαγόρευση των σημαιών, των κωδωνοκρουσιών και των εκδηλώσεων των λαϊκών πόθων προκαλούσαν επικίνδυνη εκτράχυση της ήδη τεταμένης ατμοσφαίρας. Για την έκρηξη απέμενε η αφορμή. Και η   αφορμή καμπάνισε τον ξεσηκωμό το Σαββατόβραδο της 17ης Οκτωβρίου με τη συγκέντρωση του βουλευτή Μ. Νικολαϊδη στο Σταυροδρόμι της Λάρνακας, όταν ο Μητροπολίτης-βουλευτής Νικόδημος Μυλωνάς άναψε τη θρυαλίδα της εξέγερσης, διαδηλώνοντας ανυπακοή με παραίτηση από το Νομοθετικό Συμβούλιο. Ο δεσπότης κυκλοφόρησε διακήρυξη, μετέβη στη Λεμεσό, πυρπόλησε τα πλήθη με πύρινο λόγο στο Γ.Σ.Ο. Ο Νικόλαος Λανίτης απέστειλε τηλεγράφημα στον Αχιλλέα Αιμιλιανίδη προς αποστολή στην «ΕΣΤΙΑ» Αθηνών, και ο Λευκωσιάτης δικηγόρος το τοιχοκόλλησε στη «Λέσχη Αλάμπρα» του «Μακρύδρομου». Εκεί συγκροτήθηκε μεγάλη συγκέντρωση δέκα χιλιάδων λαού (μαρτυρία διοικητού Λευκωσίας Νταίηβις). Ήταν δε Κυριακή πρωί της επομένης μέρας. Ο κόσμος πήρε φωτιά από τους λόγους του Χατζηπαύλου, του πρωτόπαπα Διονυσίου Κυκκώτη και άλλων θερμόαιμων ομιλητών και μια κραυγή στεντώρια «στο κυβερνείο» τράβηξε τις 10.000 κόσμου στην οδό Λήδρας και στο ξύλινο κυβερνείο που πυρπόλησαν οι Λευκωσιάτες και ύψωσαν την ελληνικλη σημαία. Κατά μαρτυρία του δωδεκαετούς τότε μαθητή στον γράφοντα («Ο ΑΓΩΝ»24 Οκτ. 1993), στο σταυροδρόμι του Γ.Σ.Π οι διαδηλωτές πετροβόλησαν τα άλογα των αστυνομικών που στάληκαν να διαλύσουν την εξέγερση, τα ζώα αφηνίασαν κι έρριξαν τους αναβάτες στο δρόμο υπό τις επεμφημίες του λαού. Στο κυβερνείο και κατά διαταγή του Νταίηβις ο αστυνόμος Φαϊζ διέταξε πυρ κατά του πλήθους τραυματίζοντας τον Ονούφριο Κληρίδη από τον Άγιο Ιωάννη Αγρού, θείου του Γλαύκου Κληρίδη, που πέθανε τα μεσάνυχτα. Από τα πυρά τραυματίστηκαν 15. ( Περιγραφές, μαρτυρίες στο έργο Γιάννη Σπανού «800 χρόνια αντιστάσεων 1191-2004»). Οι μαρτυρίες Γλαύκου Κληρίδη ιστορούν την όλη ατμόσφαιρα.

Η εξέγερση απλώθηκε αστραπιαία στις άλλες πόλεις και στην ύπαιθρο. Ιδιαίτερα εκρηκτική ήταν η οργή των Βαρωσιωτών. Ακροβολίστηκαν στις στέγες γύρω από τη Δημοτική Αγορά κι όταν το αγγλικό άγημα επενέβη επιτέθηκαν με κεραμύδια, ξύλα, πέτρες κι έτρεψαν τους ένοπλους στρατιώτες σε άτακτη φυγή (Μαρτυρία Κώστα Χριστοδουλίδη, μετέπειτα τομεάρχη Βαρωσίων ΕΟΚΑ). Οι εξεγερθέντες κατέλαβαν τα κτήρια της Αστυνομίας και της διοίκησης, ύψωσαν ελληνικές σημαίες, έδιωξαν τους αστυνομικούς, συγκρούστηκαν με το στρατό. Οι Άγγλοι σκότωσαν τον Χαράλαμπο Φυλή 18 χρόνων από το Λευκόνοικο, τραυμάτισαν τον Γ.Χατζηβασίλη «Πομπό» 21 ετών και τον Αδάμο Λαγό στο μάτι, από το Δάλι, 24. (Μαρτυρία Αδ Λαγού στο βιβλίο). Η εξέγερση ξαπλώθηκε στη Γιαλούσα, στο κέντρο της Καρπασίας. ( Μαρτυρία Ονούφριου Παπαμιχαήλ). Ο Πέτρος Χάλας έδειρε τους Σκωτσέζους που αποπειράθηκαν να τον σιδηροδέσουν. Η απάντηση Χωματά: «συμμασία δεν έχει το ύψος του σώματος αλλά το ύψος του φρονήματος» που αποδίδει  το όλο νόημα των Οκτωβριανών. Στην Κερύνεια η εξέγερση είχε πρωτοστάτη τον μητροπολίτη Μακάριο Μυριανθέα, μετέπειτα Αρχιεπίσκοπο, πολεμιστή στα Ηπειρωτικά βουνά κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους 1912-13. Όταν οι Άγγλοι έστρεψαν τα όπλα εναντίον του πλήθους ο δεσπότης άνοιξε το ράσο του φωνάζοντας: «εδώ να πυροβολήσετε».

Συγκρούσεις έγιναν σ’όλη την Κύπρο, στις πόλεις και σε κωμοπόλεις. Ο απολογισμός ήταν 18 νεκροί, αμέτρητοι τραυματίες, και τρεις χιλιάδες σχεδόν συλλήψεις. Το 1832 βρίσκονταν στις φυλακές 870 κατάδικοι. Ο Νέος κυβερνήτης Herbert R Palmer (1933-39) απάνθρωπα μέτρα εναντίον του Κυπριακού Ελληνισμού, όπως εκτοπισμούς πολιτών, άγριες φορολογίες, λογοκρισίες εφημερίδων, επιστολογραφίας,απαγόρευση κωδωνοκρουσιών, σημαιών, παραγκωνισμός ελληνικής παιδείας, οικονομικές πιέσεις,δημιουργία κυπριακής συνείδησης. Και απέτυχε παταγωδώς όπως απέτυχαν και τα άνομα σχέδια της αγγλοκρατίας.

Comments are closed.